Roczne rozliczenie składki zdrowotnej kończy się dopłatą, gdy suma wpłaconych w ciągu roku składek jest niższa od składki należnej, obliczonej od faktycznego rocznego dochodu lub przychodu. Zwrot nadpłaty przysługuje w sytuacji odwrotnej. Kluczowe jest prawidłowe ustalenie rocznej podstawy wymiaru, która różni się w zależności od formy opodatkowania działalności.

Czym jest roczne rozliczenie składki zdrowotnej i kogo dotyczy?

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej to obowiązek porównania sumy składek na ubezpieczenie zdrowotne wpłaconych w ciągu roku kalendarzowego z należną składką roczną, ustaloną na podstawie całorocznych przychodów lub dochodów. Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, niezależnie od wybranej formy opodatkowania.

Zgodnie z przepisami, roczną podstawą wymiaru składki zdrowotnej jest dochód z działalności gospodarczej za dany rok kalendarzowy. Rozumie się go jako różnicę między przychodami a kosztami ich uzyskania, pomniejszoną o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, o ile nie zostały one zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Wynikiem rozliczenia może być:

• Dopłata – gdy suma wpłaconych składek jest niższa niż składka roczna.
• Nadpłata – gdy suma wpłaconych składek jest wyższa niż składka roczna. W takiej sytuacji przedsiębiorca może ubiegać się o zwrot.
• Rozliczenie „na zero” – gdy wpłacone składki są równe składce rocznej.

Jak ustalić roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej?

Sposób kalkulacji rocznej podstawy i samej składki zależy bezpośrednio od formy opodatkowania, z której przedsiębiorca korzystał w danym roku.

Skala podatkowa i podatek liniowy

Dla przedsiębiorców na skali podatkowej (stawki 12% i 32%) oraz na podatku liniowym (stawka 19%) roczna podstawa wymiaru składki zdrowotnej to roczny dochód z działalności gospodarczej. Stawki składki wynoszą:

• 9% dochodu dla skali podatkowej.
• 4,9% dochodu dla podatku liniowego.

Ważne! Dla tych form opodatkowania obowiązuje minimalna roczna podstawa wymiaru składek. Jeśli roczny dochód przedsiębiorcy jest niższy niż iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i minimalnego wynagrodzenia, podstawę wymiaru stanowi ta minimalna kwota. W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4 806 zł, więc minimalna roczna podstawa za pełny rok wyniesie 57 672 zł (12 x 4 806 zł).

Przykład obliczenia (podatek liniowy):

• Roczny przychód: 250 000 zł
• Roczne koszty uzyskania przychodu: 160 000 zł
• Opłacone składki społeczne (niezaliczone w koszty): 18 000 zł
• Dochód roczny do podstawy składki zdrowotnej: 250 000 zł - 160 000 zł - 18 000 zł = 72 000 zł
• Roczna składka zdrowotna: 72 000 zł × 4,9% = 3 528 zł

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

W przypadku ryczałtu podstawa wymiaru składki zdrowotnej jest stała w skali roku i zależy od przedziału, w którym zmieścił się roczny przychód przedsiębiorcy. Stawka składki wynosi zawsze 9% podstawy. Progi przychodowe i odpowiadające im podstawy wymiaru w 2026 roku (oparte o przeciętne wynagrodzenie w IV kw. 2025 r. w wysokości 9 228,64 zł) kształtują się następująco:

• Roczny przychód do 60 000 zł: Roczna podstawa wymiaru wynosi 60% przeciętnego wynagrodzenia (w skali roku).
• Roczny przychód od 60 001 zł do 300 000 zł: Roczna podstawa wymiaru wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia (w skali roku).
• Roczny przychód powyżej 300 000 zł: Roczna podstawa wymiaru wynosi 180% przeciętnego wynagrodzenia (w skali roku).

Przykład obliczenia (ryczałt):

• Roczny przychód: 280 000 zł
• Przychód mieści się w drugim progu (60-300 tys. zł).
• Miesięczna podstawa wymiaru: 100% × 9 228,64 zł = 9 228,64 zł
• Miesięczna składka zdrowotna: 9 228,64 zł × 9% = 830,58 zł
• Roczna składka zdrowotna: 830,58 zł × 12 miesięcy = 9 966,96 zł

Dopłata czy zwrot? Mechanizm rozliczenia

Po ustaleniu należnej składki rocznej należy porównać ją z sumą składek wpłaconych do ZUS w poszczególnych miesiącach. Rozliczenia dokonuje się w deklaracji ZUS DRA (dla osób bez pracowników) lub ZUS RCA (dla osób zatrudniających pracowników) składanej za kwiecień następnego roku, w terminie do 20 maja.

• Gdy roczna składka > suma wpłat → Dopłata: Różnicę należy wpłacić na swój indywidualny numer rachunku składkowego (NRS) w terminie płatności składek za kwiecień, czyli do 20 maja.
• Gdy roczna składka < suma wpłat → Nadpłata: Przedsiębiorca może złożyć wniosek o zwrot nadpłaty. Wniosek generowany jest automatycznie na profilu PUE ZUS po złożeniu deklaracji za kwiecień. Należy go jedynie zweryfikować, podpisać i wysłać elektronicznie do 1 czerwca. ZUS przekaże środki na rachunek bankowy zapisany w systemie.

Z danych ZUS dotyczących poprzednich rozliczeń wynika, że większość przedsiębiorców (ponad 76%) wykazuje nadpłatę, co często wynika z ostrożnościowego opłacania wyższych składek miesięcznych, zwłaszcza przy nieregularnych dochodach.

Ważne zasady i wyjątki

Podczas rocznego rozliczenia należy pamiętać o kilku szczególnych zasadach, które mogą wpłynąć na ostateczną kwotę składki.

• Obniżenie składki do wysokości zaliczki na podatek: W niektórych przypadkach, gdy obliczona składka zdrowotna jest wyższa od kwoty zaliczki na podatek dochodowy, można ją obniżyć do wysokości tej zaliczki. Zasada ta, wynikająca z art. 82 ust. 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ma zastosowanie głównie przy niskich dochodach na skali podatkowej.
• Zmiana formy opodatkowania w trakcie roku: Jeśli przedsiębiorca zmieniał formę opodatkowania, musi dokonać dwóch odrębnych rocznych rozliczeń składki zdrowotnej – po jednym dla każdego okresu z inną formą opodatkowania.
• Działalność przez część roku: Obowiązek minimalnej podstawy wymiaru na skali i podatku liniowym jest proporcjonalny do liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w danym roku.

Najczęstsze pytania

Do kiedy muszę złożyć roczne rozliczenie i zapłacić ewentualną dopłatę? Roczne rozliczenie należy wykazać w deklaracji ZUS za kwiecień, składanej do 20 maja roku następującego po roku rozliczanym. W tym samym terminie należy uregulować ewentualną dopłatę.

Co się stanie, jeśli nie złożę wniosku o zwrot nadpłaty do 1 czerwca? Jeśli wniosek nie zostanie złożony w terminie, ZUS automatycznie rozliczy nadpłatę na poczet przyszłych, bieżących lub zaległych składek. Aby otrzymać zwrot na konto bankowe, złożenie wniosku jest niezbędne.

Mój roczny dochód był bardzo niski lub poniosłem stratę. Czy muszę płacić roczną składkę zdrowotną? Tak. W przypadku skali podatkowej i podatku liniowego obowiązuje minimalna roczna podstawa wymiaru składki, nawet przy stracie. W 2026 roku dla pełnych 12 miesięcy wynosi ona 57 672 zł, od której należy obliczyć składkę (odpowiednio 9% lub 4,9%).

Jak obliczyć składkę na ryczałcie, jeśli moje przychody w ciągu roku przekroczyły próg? Roczna składka zdrowotna na ryczałcie jest zawsze obliczana od podstawy właściwej dla całkowitego rocznego przychodu. Jeśli w trakcie roku przekroczono próg (np. 60 000 zł), w rocznym rozliczeniu należy obliczyć składkę od wyższej podstawy za wszystkie miesiące roku i dopłacić powstałą różnicę.

Każdy przypadek jest indywidualny, dlatego w razie wątpliwości zaleca się skonsultowanie swojego rocznego rozliczenia z doradcą podatkowym lub biurem rachunkowym.