Od 1 stycznia 2025 roku przychód ze zbycia środków trwałych co do zasady nie jest wliczany do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zmiana dotyczy przedsiębiorców na skali podatkowej, podatku liniowym i ryczałcie. Jednak dla dwóch pierwszych form opodatkowania ustawodawca przewidział możliwość dobrowolnego uwzględnienia tej transakcji w kalkulacji składki.

Zmiana przepisów od 1 stycznia 2025 roku: ulga dla przedsiębiorców

Nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która weszła w życie 1 stycznia 2025 r., wprowadziła długo wyczekiwaną zmianę. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 81 ust. 2zd tej ustawy, przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składki zdrowotnej dla przedsiębiorców na skali podatkowej i podatku liniowym, nie uwzględnia się przychodów i kosztów z odpłatnego zbycia środków trwałych.

W praktyce oznacza to koniec z obowiązkiem płacenia wysokiej, jednorazowej składki zdrowotnej od sprzedaży np. w pełni zamortyzowanego samochodu, maszyny produkcyjnej czy nieruchomości firmowej. Do końca 2024 roku taka transakcja potrafiła znacząco i nieproporcjonalnie podnieść obciążenia publicznoprawne.

Wyłączenie dotyczy:

• Przychodów z odpłatnego zbycia składników majątku będących środkami trwałymi (zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT).
• Kosztów uzyskania tych przychodów, czyli głównie niezamortyzowanej wartości początkowej środka trwałego (zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT).

Ta sama zasada wyłączenia obowiązuje przedsiębiorców na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych.

Sprzedaż środków trwałych a składka zdrowotna na różnych formach opodatkowania

Nowe regulacje działają nieco inaczej w zależności od wybranej formy opodatkowania. Kluczowa różnica polega na możliwości wyboru, która przysługuje tylko niektórym przedsiębiorcom.

Podatek liniowy (4,9%) i skala podatkowa (9%)

Przedsiębiorcy rozliczający się na tych zasadach mają dwie możliwości:

1. Zasada domyślna: wyłączenie transakcji z podstawy składki

Standardowo, ani przychód, ani koszt związany ze sprzedażą środka trwałego nie wpływa na podstawę wymiaru składki zdrowotnej. Dochód do opodatkowania PIT i dochód dla celów składki zdrowotnej będą w miesiącu sprzedaży różne.

Przykład 1: Sprzedaż z zyskiem (wyłączenie) Przedsiębiorca na podatku liniowym osiągnął w miesiącu 15 000 zł dochodu z bieżącej działalności. Dodatkowo sprzedał w pełni zamortyzowaną maszynę za 40 000 zł.

• Dochód do opodatkowania PIT: 15 000 zł + 40 000 zł = 55 000 zł
• Podstawa wymiaru składki zdrowotnej: 15 000 zł (dochód bieżący, bez sprzedaży środka trwałego)
• Składka zdrowotna: 15 000 zł × 4,9% = 735 zł

Gdyby obowiązywały stare zasady, składka wyniosłaby: 55 000 zł × 4,9% = 2 695 zł. Oszczędność to 1 960 zł.

2. Opcja dobrowolna: włączenie transakcji do podstawy składki

Przedsiębiorca może zdecydować o uwzględnieniu wyniku (zysku lub straty) ze sprzedaży środka trwałego w podstawie wymiaru składki zdrowotnej. Jest to korzystne, gdy transakcja generuje stratę, ponieważ obniża ona łączny dochód, a tym samym należną składkę.

Przykład 2: Sprzedaż ze stratą (włączenie) Przedsiębiorca na skali podatkowej osiągnął 20 000 zł dochodu z działalności. Sprzedał środek trwały za 30 000 zł, którego niezamortyzowana wartość wynosiła 38 000 zł (strata 8 000 zł).

• Dochód do opodatkowania PIT: 20 000 zł - 8 000 zł = 12 000 zł
• Podstawa składki zdrowotnej (z włączeniem straty): 12 000 zł
• Składka zdrowotna: 12 000 zł × 9% = 1 080 zł

Gdyby przedsiębiorca zastosował zasadę domyślną (wyłączenie), jego podstawa składki wyniosłaby 20 000 zł, a składka 1 800 zł. Dzięki włączeniu straty oszczędza 720 zł.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Dla przedsiębiorców na ryczałcie zasada jest prosta i nie dopuszcza wyjątków: przychód z odpłatnego zbycia środków trwałych jest obligatoryjnie wyłączany z przychodów branych pod uwagę przy ustalaniu progu dla miesięcznej lub kwartalnej składki zdrowotnej.

Oznacza to, że sprzedaż środka trwałego nie może spowodować „wpadnięcia” w wyższy próg składki zdrowotnej.

Przykład 3: Sprzedaż na ryczałcie Przedsiębiorca na ryczałcie osiągnął od początku roku 50 000 zł przychodu z usług. W maju sprzedał firmowy samochód za 25 000 zł.

• Przychód do opodatkowania PIT (narastająco): 50 000 zł + 25 000 zł = 75 000 zł
• Przychód do ustalenia progu składki zdrowotnej (narastająco): 50 000 zł

Dzięki nowym przepisom przedsiębiorca nadal mieści się w pierwszym progu przychodów (do 60 000 zł rocznie) i płaci najniższą składkę zdrowotną. Na starych zasadach przekroczyłby próg 60 000 zł, co oznaczałoby skokowy wzrost składki.

Jak w praktyce rozliczyć sprzedaż środka trwałego od 2025 roku?

Rozliczenie składki zdrowotnej po sprzedaży środka trwałego wymaga od 2025 roku dodatkowej uwagi. Konieczne jest prowadzenie odrębnej kalkulacji dochodu (dla skali/liniówki) lub przychodu (dla ryczałtu) wyłącznie na potrzeby ZUS. Nowoczesne programy księgowe powinny automatyzować ten proces, ale kluczowe jest prawidłowe oznaczenie transakcji jako zbycia środka trwałego.

Przedsiębiorcy na skali i liniówce, którzy zdecydują się na włączenie transakcji do podstawy składki (np. z powodu straty), powinni zadbać o odpowiednią dokumentację swojego wyboru dla celów dowodowych.

Najczęstsze pytania

Pytanie: Sprzedaję firmowy samochód osobowy w 2025 roku. Czy nowe zasady mnie dotyczą? Odpowiedź: Tak. Samochód osobowy wprowadzony do ewidencji środków trwałych jest środkiem trwałym. Przychód z jego sprzedaży co do zasady nie będzie wliczany do podstawy składki zdrowotnej, chyba że na skali podatkowej lub podatku liniowym dobrowolnie zdecydujesz inaczej.

Pytanie: Jestem na ryczałcie i sprzedałem maszynę produkcyjną. Czy mogę wliczyć ten przychód do podstawy składki? Odpowiedź: Nie. Dla ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wyłączenie przychodu ze sprzedaży środków trwałych jest obligatoryjne. Nie ma możliwości dobrowolnego wliczenia go do podstawy składki zdrowotnej.

Pytanie: Rozliczam się podatkiem liniowym i sprzedałem środek trwały ze stratą. Czy opłaca mi się włączyć tę transakcję do podstawy składki zdrowotnej? Odpowiedź: Tak, w takiej sytuacji jest to bardzo korzystne. Strata na sprzedaży pomniejszy Twój bieżący dochód z działalności, co w efekcie obniży podstawę wymiaru składki zdrowotnej i samą składkę.

Pytanie: Od kiedy dokładnie obowiązują nowe, korzystne zasady? Odpowiedź: Nowe przepisy weszły w życie 1 stycznia 2025 roku i mają zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od tego dnia.

Pamiętaj, że każdy przypadek jest indywidualny, dlatego w razie wątpliwości skonsultuj swoją sytuację z doradcą podatkowym.