Ulga na złe długi to mechanizm pozwalający wierzycielowi odzyskać zapłacony podatek VAT i pomniejszyć podstawę opodatkowania w PIT/CIT, jeśli kontrahent nie uregulował należności w ciągu 90 dni od terminu płatności. Dla dłużnika, w tej samej sytuacji, korekta odliczonego VAT i kosztu uzyskania przychodu jest obowiązkowa. Instytucja ta ma na celu ochronę przedsiębiorców przed negatywnymi skutkami zatorów płatniczych.

Ulga na złe długi w VAT – perspektywa wierzyciela (sprzedawcy)

Sprzedawca, który nie otrzymał zapłaty za dostarczony towar lub wykonaną usługę, ma prawo do skorygowania podstawy opodatkowania i podatku należnego. Zgodnie z art. 89a ust. 1 ustawy o VAT, jest to możliwe w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.

Kluczowy jest tu termin 90 dni. Jak stanowi art. 89a ust. 1a ustawy o VAT, nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

Warunki skorzystania z ulgi przez wierzyciela

Aby skorzystać z ulgi, muszą być spełnione łącznie następujące warunki (zgodnie z art. 89a ust. 2 ustawy o VAT):

• Na dzień poprzedzający złożenie deklaracji korygującej, wierzyciel musi być zarejestrowany jako podatnik VAT czynny.
• Od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 3 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona.

Korektę podatku należnego wykazuje się w pliku JPK_V7M lub JPK_V7K składanym za okres rozliczeniowy, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Jeśli po dokonaniu korekty należność zostanie uregulowana, wierzyciel ma obowiązek ponownie zwiększyć podstawę opodatkowania i kwotę podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym otrzymał zapłatę (art. 89a ust. 4 ustawy o VAT).

Przykład obliczenia:

• Firma A wystawiła firmie B fakturę na kwotę 12 300 zł brutto (10 000 zł netto + 2 300 zł VAT).
• Termin płatności upłynął 15 marca 2026 r.
• 90. dzień od terminu płatności mija 13 czerwca 2026 r.
• Firma A, przy założeniu spełnienia pozostałych warunków, może skorygować (zmniejszyć) swój podatek należny o 2 300 zł w deklaracji JPK_V7M za czerwiec 2026 r., składanej do 25 lipca 2026 r.

Obowiązkowa korekta VAT u dłużnika (nabywcy)

O ile dla wierzyciela ulga na złe długi jest prawem, o tyle dla dłużnika jest obowiązkiem. Jeśli nabywca nie uregulował zobowiązania w ciągu 90 dni od terminu płatności, musi skorygować (zmniejszyć) kwotę podatku naliczonego, którą wcześniej odliczył z tej faktury.

Korekty dokonuje się w deklaracji podatkowej za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Jeżeli dłużnik w przyszłości ureguluje zobowiązanie, będzie miał prawo do ponownego zwiększenia podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym dokonał płatności.

Ulga na złe długi w PIT i CIT – dwie strony medalu

Analogiczny mechanizm funkcjonuje w podatkach dochodowych. Pozwala on na dostosowanie podstawy opodatkowania do rzeczywistych przepływów pieniężnych, jednak korekty dokonuje się w zeznaniu rocznym.

• Wierzyciel (prawo): Może zmniejszyć podstawę opodatkowania (dochód) o wartość wierzytelności netto, która nie została uregulowana. Korekty dokonuje się w zeznaniu podatkowym (np. PIT-36, PIT-36L, CIT-8) składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności.
• Dłużnik (obowiązek): Musi zwiększyć podstawę opodatkowania (dochód) o wartość zobowiązania netto, którego nie uregulował. Korekty dokonuje w zeznaniu za rok podatkowy, w którym minęło 90 dni od terminu płatności.

Warunki korekty w podatku dochodowym

Zgodnie z art. 18f ustawy o CIT (analogicznie w PIT), aby zastosować mechanizm, muszą być spełnione m.in. poniższe warunki:

• Dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożenie zeznania podatkowego nie znajduje się w postępowaniu restrukturyzacyjnym, upadłościowym ani w trakcie likwidacji.
• Transakcja została zawarta w ramach działalności gospodarczej obu stron, a ich dochody podlegają opodatkowaniu na terytorium Polski.

Przykład obliczenia:

• Kontynuując poprzedni przykład: faktura na 10 000 zł netto, termin płatności 15 marca 2026 r., 90 dni mija 13 czerwca 2026 r.
• Wierzyciel: W zeznaniu rocznym za 2026 r. (składanym w 2027 r.) zmniejszy swój dochód do opodatkowania o 10 000 zł.
• Dłużnik: W swoim zeznaniu rocznym za 2026 r. będzie zobowiązany do zwiększenia dochodu do opodatkowania o 10 000 zł.

Najczęstsze pytania

Czy mogę skorzystać z ulgi, jeśli dłużnik jest w trakcie likwidacji? Nie. W przypadku podatków dochodowych (PIT/CIT) jednym z warunków jest, aby na dzień składania zeznania podatkowego dłużnik nie znajdował się w postępowaniu restrukturyzacyjnym, upadłościowym ani w trakcie likwidacji.

W jakim terminie mogę dokonać korekty w VAT? Korekty VAT można dokonać w deklaracji za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, od końca roku, w którym wystawiono fakturę, nie mogą upłynąć 3 lata.

Co się stanie, jeśli po skorzystaniu z ulgi otrzymam zapłatę? Należy dokonać korekty powrotnej. W VAT zwiększa się podatek należny w deklaracji za okres otrzymania zapłaty. W PIT/CIT zwiększa się dochód w zeznaniu rocznym składanym za rok, w którym otrzymano płatność.

Czy ulga na złe długi dotyczy też podatników na ryczałcie? Tak, mechanizm ulgi na złe długi ma zastosowanie również do ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, pozwalając na odpowiednie zmniejszenie lub zwiększenie przychodów stanowiących podstawę opodatkowania.

Każdy przypadek nieuregulowanej należności może mieć swoją specyfikę, dlatego zaleca się skonsultowanie go z doradcą podatkowym.